أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
107
قانون ( فارسى )
پوست ستبر و مزهء تلخ دارد و از بويش گرانى حس مىشود . بيخ گاوشير را در اولين وهله كه ساقش پديد آيد مىخراشند و شيرهيى سفيد از آن تراوش مىكند و چون خشك شود رويهاش به رنگ زعفران درمىآيد و آن را صمغ گاوشير مىنامند . گياه ( مافليس اسقيليقوس ) و ( فيلوس خيربيون ) را هم از تيرهء گاوشير شمردهاند كه اولى ساقش باريكتر از گاوشير است و يك ذراع بلند مىشود و سپس شاخههايى بيرون مىدهد كه به برگ رازيانه مىماند و از گاوشير كمتأثيرتر است . دومى برگش شبيه برگ بابونهء سفيد است و شكوفهاش زردرنگ است . گزينش : بهترين بيخ گاوشير آن است كه سفيدرنگ ، زبان گز است و يكپارچه مىباشد . و بوى عطر مىدهد . بهترين ميوهء گاوشير آن است كه بر وسط مقابل ساقه قرار دارد . بهترين شيرهء ( انگم ) گاوشير آن است كه بسيار تلخمزه - درون سفيد و بيرون آن زعفرانى رنگ است و ترد است زود در آب حل مىشود . و هرآنچه سياهرنگ و نرم است حتما تقلب در آن شده و با بدران و موم آميخته شده است . مزاج : در آخر سوم گرم است . خاصيت : بادشكن و ملين و زداينده است . دمل و جوش : سختها را نرمى و شكوفهاش جوشها را ليونت دهد . زخم و قرحه : بيخ گاوشير در مداواى استخوان لخت مفيد است . با عسل باشد علاج قرحهء مزمن و آتش پارسى است . شكوفهاش چارهساز زخم و جوش است . عموما تمام اجزاء آن در علاج قرحههاى پليد مفيد است . مفاصل : اگر پى از ضربت خوردن سست شده باشد گاوشير با عسلآب يا با شراب بخورند . برخى گفتهاند گاوشير با پى ناسازگار است . شايد اين ناسازگارى با عصب سالم باشد . نه با عصب مرطوب . گاوشير در علاج عرق النسا خوب است و بايد افشرهاش تناول شود . كه تناول افشرهاش خستگى را هم از بين مىبرد . ضماد گاوشير براى كليهء درد مفصلها و نقرس مفيد است . سر : دندان كرمخورده را بدان پر كنند درد نمىكند . در علاج سردرد و صرع و استسقاى مغز ( ام الصبيان ) سودمند است . چشم : در ديده كشند سوى ديده را قوى كند . اندامان سينه : ضماد آن درد پهلو را تسكين دهد . گاوشير براى درد پهلو و سرفه اگر سرد باشند داروى خوبى است . اندامان غذا : ضماد افشرهاش سختى طحال را نرم كند . و اگر با سركه بخورند براى طحال مفيد است . مقدار ده ( درخمى ) از گاوشير در دو سبو ( جره ) افشره انگور بريزند و مدت دو ماه بگذارند تا صاف شود ، براى طحال بسيار بسيار خوب است . و همين افشره داروى استسقا است . اندامان دفعى : در نرم كردن سختى زهدان و در علاج چكميزك مؤثر است . به اندازهء يك فندق گاوشير با آب گرم تناول نمايند ادرار بول و حيض كند و زهدان سرد را سرحال آورد . ميوهء گاوشير نيز حيض را حركت دهد . و بويژه اگر با گياه خاراگوش باشد . بچه را در شكم مىكشد و اگر بيخش باشد چه بردارند و چه بخورند بچه را مىاندازد . گاوشير در علاج خفگى زهدان ، بادكردگى زهدان ، سختى زهدان مفيد است . داروى قولنج است و بلغم خام را بيرون دهد . و خارش مثانه را از بين مىبرد . تبها : در تبلرز و تب هر روزه گاوشير را با عسل آب بخورند خوب است . زهرها : گاوشير و زفت را مرهم كنند و برگزيدهء سگ هار مىچسبانند . گاوشير مخلوط با زراوند يا افشرهء گاوشير تناول شود ضد نيش حشرات سام است . جانشين : مىتوان بارزد را بجاى گاوشير به كار برد . و به عقيدهء من بدران به آن نزديكتر است .